Ervaringsleren
Zoeken
Home
Over ons
Links
Contact
Home » Nieuws

Over het specifieke van de begeleidershouding en begeleidersvaardigheden bij het faciliteren van het ervaringsleerproces van de lerende - Karen Vermeylen, 2008

1 reactie | reageer hier

1. Situering van “proces” en “procesbegeleiding” in 3p-model (product-procedure-proces)

Ervaringsleren wijst op het leerproces van de lerende

 

Het begrip proces wijst op een dynamisch gebeuren.

De begeleider faciliteert dit proces hier-en-nu: dit wil zeggen op het moment dat er een relatie ontstaat tussen de begeleider en de lerende. Als begeleider kan je maar het verschil maken binnen de context waarbinnen begeleider en lerende zich samen bevinden. Het ervaringsleerproces van de lerende speelt zich echter ook daarvoor en daarna verder af. Een verschuiving van denkkaders, een verandering in gedrag manifesteert zich mogelijks pas later, in een andere situatie. Mogelijks maak je als begeleider niet mee wat het resultaat is van je begeleiding.

 

Gedrag is objectief observeerbaar. Je kan iets zeggen over gedrag van anderen, feedback geven, observaties terug geven als begeleider.

Over onderlinge referentiekaders van anderen kan je als begeleider alleen maar veronderstellingen maken, interpretaties. Het “opsporen” en bewuster helpen worden van iemands referentiekaders is een proces van samen zoeken, aftoetsen, verdiepen, versterken en ondersteunen van betekenisgeving door de lerende.

Het blijft een alert te bewaken vraag als procesbegeleider: over wiens referentiekaders gaat het? Een begeleider maakt bewust en waakzaam onderscheid tussen “ik” (zichzelf) en “de andere”. Wat is van mij, wat is van de andere. Hij dringt zijn referentiekaders niet normerend op, stelt ze wel aanwezig, maakt verschil, negocieert, helpt daarbij de ander eventueel herkaderen. Maar de cruciale focus blijft op de denkbeelden en de reorganisatie van kaders van de lerende (andere).

Het rechtstreeks aanpakken van iemands gedrag (gedragsmodificatie, straffen en belonen, …) kan maken dat de lerende op termijn ander gedrag stelt en dit ook kan transfereren naar een andere situatie. Dit houdt geen garantie in dat de onderliggende referentiekaders veranderd zijn.

Ervaringsleren beoogt beklijvende veranderingen op dit onderliggend niveau: deep level learning. “A mind that is stretched by a new experience can never go back to its old dimentions.” (O. Holmes)

Ervaringsleren is een proces van herkaderen, framing and reframing/renaming (Hovelynck), van reorganiseren van (dysfunctionele) schema’s (Geenberg). De focus ligt niet op de inhoud, wel op de dynamiek van veranderen.

Zichtbare gedragsverandering en verandering in onderliggende referentiekaders zijn niet altijd causaal verbonden. De lerende kan beseffen = weten en voelen, dat zijn denkkaders verbreed zijn, en toch nog steeds het oude gedrag aanwezig stellen. Gebrek aan zelfvertrouwen, aan support in de omgeving, angst, … kunnen maken dat het oude vertrouwde gedrag wordt gesteld, hoewel de lerende bij zichzelf weet en voelt dat het nieuw verworven denkbeeld hem betere/meer mogelijkheden verschaft. Leren en implementeren = het nieuwe referentiekader belichamen, vergen moed. “The courage is to be.” (P. Tillich)


2. Procesbegeleiding wijst op de manier (hoe) en de mogelijkheden van de begeleider om het leerproces van de lerende te faciliteren.

 

     I. Vanuit dit driehoekskader kan de spanning tussen product en proces geduid worden.

Er moet met name iets gerealiseerd worden : “mensen-werk” is een letterlijke hertaling van de lijn “proces-product”. Samen een maaltijd bereiden, een match winnen, een fietstocht uitrijden, het afgesproken huiswerk maken, de konijnen verzorgen, enz, enz … Dit is een duidelijk product. En soms heeft dat “voorrang”. Het moet gebeuren, zonder dralen …

 

Dat neemt echter niet weg dat kort na de taak, waarbij het beoogde resultaat al dan niet naar behoren werd gehaald, toch naar het proces kan worden gepeild :

= kijken naar gedrag, feedback

= samen zoeken naar beleving en betekenis

= helpen bewust worden van waaruit en waartoe de lerende handelt, met andere woorden, helpen expliciteren van zijn onderliggende referentiekaders

= en deze mogelijks helpen verbreden, herkaderen

 

vbn. - hoe was het voor jou om dit mee te maken ?

- wat houdt je tegen en blokkeert je op weg naar verandering in je leef- of werksituatie ?

- wat zijn je bezorgdheden ?

- wat betekenen je agressie, je verwarring, je boosheid, je angst, … ?

- wat maakt je sterk ? kwetsbaar ?

- wat laat je toe ?

- wat schrikt je af ?

- hoe ga je om met verandering, wat doe je wel/niet ?

- hoe zou je het anders kunnen zien/doen ?

- wat is er dan nodig : wat kan je zelf doen ? wat kunnen anderen doen ?

 

     II.   Het bereiken van een doel of een resultaat kan een succeservaring opleveren. Iets wat de lerende (jongere) motiveert (tot meewerken), iets wat hij al lang niet meer heeft meegemaakt als ervaring, iets waarvoor hij gewaardeerd wordt, iets waarop hij zelf fier kan (en mag) zijn.

Dat alleen kan belangrijk zijn. Op dat moment primeert het product.

 

Ook in dergelijke situatie kan stilstaan bij procesaspecten (nadien) zinvol zijn.

vbn. - wat betekent deze succeservaring voor je ?

- hoe ga je om met positieve waardering ? met “complimenten” die je krijgt ? met aandacht van anderen voor iets dat je goed doet ?

- welk was jouw aandeel in het bereiken van dit resultaat ?

- kan je jezelf die bijdrage toeëigenen ?

 

     III.   Een product kan beoordeeld worden naar vereisten of vooropgestelde nomen waaraan het moet voldoen. Evaluatie is op zijn plaats.

 

Een proces begeleiden betekent onbevooroordeeld en niet normerend helpen zoeken naar onderliggende beweegredenen, helpen bewust worden, expliciteren, negociëren van denkkaders en mogelijks helpen herkaderen.

 

      IV.  Stopt het proces bij het bewust worden van en herkaderen/reorganiseren van eigen referentiekaders en denkbeelden ? Neen. Het proces moet productief worden : de herkaderde inzichten, de vernieuwde denkbeelden moeten “handen en voeten” krijgen. Ze moeten in iemands gedrag belichaamd worden. Lijfelijk zichtbaar en voelbaar in zijn handelingen en relaties met anderen. Een proces dat tijd vergt, verankering en veel support.

 

       V.   Het is duidelijk dat spreken over, of terugblikken op het proces “moeilijker”, diepgaander is dan over/op het product. Het vereist andere situationele en relationele voorwaarden. De belangrijkste zijn :

 

- een doorgedreven (in tijd, respect en vertrouwen) begeleidingsrelatie

- een geschikte open relationele (groeps)structuur : een plaats en ruimte (emotionele ruimte) waarin gesprek, (zelf)reflectie, expliciteren, de juiste spanning tussen verlangen en angst om te herkaderen voelbaar zijn en gesteund worden. Een 1-op-1-relatie tussen begeleider en lerende, een subgroep, het forum van de groep die differentiatie toelaat.

 

    VI.  Schematisch in deze driehoekskadering is het product van een ervaringsleerproces en een procesbegeleiding, groei en ontwikkeling.


     VII. Processturing, procesdirectiviteit zijn gepast en noodzakelijk in de begeleiding van een ervaringsleerproces. Dit betekent letterlijk het aansturen, voorthelpen, in beweging brengen/houden van (de dynamiek) van het leerproces.

 

De inhoud doet strikt genomen niet ter zake. Het helpt de lerende in zijn leven geen stap vooruit of hij geblinddoekt een perfect vierkant met touw kan leggen, of hij boven op de paal van het touwenparcours kan staan, of hij met behulp van enkele planken, tape en zeil droog de rivier kan oversteken, of hij die lastige fietstocht uitrijdt, de hokken van de dieren proper uitmest, enz …

Essentieel is zijn bewust worden van waaruit hij zich gedraagt en denkt zoals hij zich gedraagt en denkt. Bewust worden van de mogelijkheden en beperkingen van zijn onderliggende denkbeelden, van waaruit hij de wereld percipieert en mee maakt. Van de verrassing of de frustratie bij het “vast zitten”, en de trigger om iets nieuws te proberen.

Procesdirectiviteit betekent voor de begeleider dat hij een omgeving creëert waarin de relatie en/of de situatie ervaringen, opportuniteiten en verwachtingen genereren die het proces verder stuwen.

 

Dit is veel meer en vooral anders dan een strikt methodisch handelen : een toepassen van technieken en methodieken en uit het hoofd geleerde theorieën. Het gaat om een houding, een congruent BEGELEIDER ZIJN die zijn onderliggende theorie en referentiekaders rond ervaringsleren en procesbegeleiding belichaamt in relatie met de lerende (met zijn omgeving).

 

    VIII.   Het is niet omdat de lerende zijn onderliggende denkbeelden niet wil, kan, durft te expliciteren, of het resultaat van zijn herkaderen niet meteen veruitwendigt, dat het niet gebeurt. Soms wordt dit pas later, in een andere relatie/situatie zichtbaar en “productief”. Een procesbegeleider heeft niet altijd zekerheid over wat er gebeurt, maar vertrouwen dat er iets kan gebeuren… Denk maar aan die voorbeelden waarin de lerende pas veel later, na de begeleiding terug komt naar zijn begeleider en hem het verhaal vertelt van wat hem toen in die situatie zo geraakt heeft en beklijvende verandering heeft veroorzaakt.


Karen Vermeylen voor Outward Bound België, 2008

1 reactie

moncler jackets

pandora charms

kyrie irving shoes

lebron 15

paul george shoes

michael kors outlet

air max 270

michael kors

vibram fivefingers

nike flyknit

adidas yeezy

off-white

yeezy shoes

longchamp

nike off white

westbrook shoes

chrome hearts outlet

nmd r1

christian louboutin

tom ford glasses

ZZYYTT
Reageer op dit artikel:
security code Veiligheidscode:

Verstuur
From Adventure To Therapy - Luk Peeters
Wat doet de begeleider?
Via Experientia: process and outcomes as they are experienced by the participants
Op zoek naar de passende relatie
The art of reviewing
The active reviewing cycle
Reviewing adventure activities
Reviewing by doing
Doing reviewing
Reviewing
Experiential Learning: What and how?
Reflectiemethodieken
Put on your glasses
Moving active learning forward
At the boundaries of our images
Een model van groepsdynamica
What the research really says!
Driehoek: angst - verlangen - patroon
Kernkwadranten: korte uitleg
Leerstijlen Kolb
Evaluatieschaal begeleidershouding
Procesbegeleiding vanuit 3P model - Karen Vermeylen, 2008
Procesbegeleiding in outdoor-programma’s
Grondhouding
Theoretisch Kader
Ervaringsleren in een notedop
Gebruikersnaam:    Wachtwoord:
Inspired by Echo Design