Ervaringsleren
Zoeken
Home
Over ons
Links
Contact
Home » Nieuws

Procesbegeleiding vanuit een existentieel-experiёntieel denkkader : de spanningsdriehoek “verlangen-angst-patroon” - Karine Vermeylen

11 reacties | reageer hier

 

Ontwikkeling, groei of beklijvende verandering faciliteren betekent als begeleider gepast interveniëren in het proces van de groep, het team en/of het individu daarin. Het gaat het om afgestemd betrokken zijn, waakzaam zijn, en in de interactie voelbaar aanwezig stellen van wat er is, aan (1) verlangen, noden, wensen, (2) opwinding en angst, en (3) patronen en normen. Procesbegeleiding gaat ervan uit dat de groep/het individu alles bij zich draagt en zich bewust wordt van wat belangrijk is om het veranderingsproces te realiseren, én hierbij zélf niet vrijblijvend engagement en verantwoordelijkheid op te nemen (Wollants, 1996, p. 3).


1. Een denkkader als begeleidingshulp


De existentiёle spanningsdriehoek (Wollants, 1994) en de focale conflicttheorie (Whitaker-Lieberman, 1964) bieden de begeleider ondersteuning bij het tegenwoordig maken en vormgeven van wat in de situatie voorhanden is. Ze verbinden verlangen, opwinding en angst, en patronen/normen die de groep/het individu instelt.

 

(1) Verlangen om zijn relatie met de wereld zo volledig mogelijk te realiseren, verlangen dat zich telkens aanmeldt aan de interactiegrens wanneer er kans toe is. Het kan bijvoorbeeld de wens zijn van groepsleden om een bijzonder plekje in de groep te hebben, zich ten opzichte van anderen te profileren of te differentiëren, of om extra aandacht te krijgen. Het is de (on)bewuste nood om efficiënter samen te functioneren, rechtstreekse heldere communicatie te hebben binnen het team, de persoonlijke ontwikkelingstaak die onaf is en energie blijft vergen, en die de groep/het individu richt naar en aanzet tot voltooiing. Behoeften gaan uit van een gemis dat de groep/het individu (h)erkent en zetten iemand aan tot zich oriënteren op en verkennen van alternatieve denk- en gedragsmogelijkheden. Deze bewustwording, houdt energie maar ook onrust, opwinding en angst in.

 

(2) Angst en verlangen zijn bondgenoot. De uitdaging trekt aan en is beangstigend tegelijk, de paradox van opwinding, gegenereerde energie én terughouden. Onrust en angst als tegengestelde motieven gekoppeld aan de wens. Angst markeert de belangrijkheid : de groep/het individu is het meest angstig voor datgene wat men meest nodig heeft. Vaak wordt de angst niet erkend als indicator van belangrijkheid, maar als iets om te vermijden. De beste manier echter om angst -als metgezel- te hanteren, is aan de slag te gaan. Door zich te concentreren op het aangaan en inzetten van datgene wat angst oproept of waar de angst voor dient.

Angst om het vertrouwde los te laten, angst om zich te riskeren zonder dat men weet waar/wat het brengt, angst om afgewezen te worden, niet aanvaard te worden … De groep/het individu past zich zo goed mogelijk aan, valt terug op een oud patroon, stelt een norm in. Op die manier wordt de onrust afgebogen, de angst klein gehouden, én verdwijnt meteen de kans op verkennen van nieuwe alternatieven die tot groei en verandering zullen leiden.

 

In het begeleidingswerk bij Outward Bound® manifesteren de angst en het verlangen zich lijfelijk zichtbaar. Ik zie mensen voor de rots of het touwenparcours staan, voor de donkerte of engte in de grot, naderen en weer weggaan. Met grote ogen betrokken kijken van op afstand. Rondjes lopen…zich neerzetten. Opgewonden vragen stellen en luisteren naar de ervaring van andere deelnemers. Met een bang, gretig hart zoeken naar steun om het aan te gaan of de duidelijkheid van ‘ik ben er hier-en-nu nog niet aan toe’. Een verbale ‘nee’ is soms merkbaar contradictorisch met de in hun lichaamstaal zichtbare ‘goesting’ (of omgekeerd).

De behoefte aan differentiatie, anders mogen zijn. Om een eigen mening te hebben en een eigen stem te laten horen, bewust niet te kiezen voor een lange tocht met overnachting buiten hoewel drievierde van de groep daar wél wil voor gaan. Behoefte om zich kwetsbaar te tonen en zorg te vragen en de angst om dan niet meer geliefd te zijn, niet meer bij de groep te horen.

 

(3) Patronen zijn het gedragsantwoord, de (best mogelijke) vorm die ontstaat als compromis tussen angst en verlangen. Een patroon heeft een oplossings- of evenwichtfunctie om te (over)leven in de spanning angst-verlangen. Een ‘om-de-beurt’-norm is een bijvoorbeeld ogenschijnlijk handige oplossing voor een groep waarin individuen zich willen manifesteren en tegelijk bang zijn dat anderen dit niet zullen tolereren. Met deze normen en patronen interageert de groep/het individu in de situatie, ze zijn houvast en beperking tegelijk. Een gedragsantwoord is een soms ingeperkte, gereduceerde, doch creatieve, oplossing van de taak, rekening houdend met de angst (‘safety operations’ - Wollants).

 

Doorheen een vier- of vijfdaags Outward Bound® traject manifesteren patronen   van deelnemers zich als ‘een rode draad’ in hun interacties.

Jin stapt telkens impulsief en ongeduldig in acties, geeft dan plots op : ’Ik heb het gehad !’, halverwege de paal, tot in de helft van de lange gang in de grot, op drievierde van de te beklimmen rotslengte. Sara verwoordt dat ze ‘de kat uit de boom kijkt’ en handelt hier ook naar. Ze wacht, bedenkt alle mogelijke rampenscenario’s, fantaseert de uitdaging groter, hoger, gevaarlijker dan ze is en weerhoudt zichzelf om de reële situatie écht aan te gaan. Tim komt met ontwapenende maar vaak ook toedekkende humor als de spanning voelbaar wordt : in een reflecterend gesprek, als een collega wankel en angstig op het dak van het ‘huisje’ zit (een houten constructie met vlakke wanden en hoogte van ongeveer 2,5 m aan de voorzijde en 4 meter aan de achterzijde, waartussen een schuin oplopende houten ‘dakhelling’ met daarin een opening - de samenwerkingsopdracht bestaat er in met de groep de constructie te beklimmen en door de opening in het dak in het huisje af te dalen).

 

Dit heeft als gevolg dat het onderliggende verlangen blijft terugkeren in elke nieuwe situatie en om een gepast(er) gedragsantwoord vraagt. Het gaat dus niet zozeer om het herhalen van het oude patroon, dan wel om het hernieuwd tegenkomen van een oud verlangen waarvoor men eerder een beperkende oplossing gekozen heeft die én de angst én de behoefte probeert tegemoet te komen (Wollants, 1994, p. 8-9).


2. Faciliteren van het veranderingsproces vanuit de spanningsdriehoek “verlangen-angst-patroon”

 

Gefixeerde gewoontes, vertrouwde doch vastgeroeste patronen en normen, zijn aanvankelijk creatieve vondsten, maar zetten in veranderende nieuwe situaties de groep/het individu vast in zijn ontwikkelingsproces. In functie van ontwikkeling en verandering, is het boeiend en wezenlijk helpend om de afzonderlijke aspecten in de driehoek en hun onderlinge relatie te ont-vouwen, bewust aanwezig te stellen, te (h)erkennen. Om met de groep/het individu alternatieve normen of gedrags- en denkpatronen te verkennen die -op dit moment in het proces- een beter/efficiënter antwoord zijn op het aanwezige verlangen, de te vervullen taak. Zo is bijvoorbeeld het loslaten van de ‘om-de-beurt’-norm waarbij de tijd rigide verdeeld wordt, en kiezen voor een soepel verdelen van de gesprekstijd over de groepsleden, naargelang hun wens of nood op dat moment, een productieve oplossing die ontwikkeling van de groep markeert (Hoijtink, 19, p. 88-89).

 

Ontwikkelingsprocessen faciliteren -vanuit dit ‘driehoeksperspectief’- betekent  aandurven om de oorspronkelijke wens of behoefte meer ruimte te geven, en de angst die ermee gepaard gaat als ‘bondgenoot’ te zien. Het is de kunst om ‘open oplossingen’ te vinden, op tot dan toe onontgonnen terrein. Het verlangen, de wens, de aan te gane ontwikkelingstaak, die door het beperkend patroon, niet helemaal (of helemaal niet) meer aan bod komt, moet -opnieuw- benoemd, (h)erkend en bewust worden in de zuivere oorspronkelijke vorm. Nét daardoor genereert de groep/het individu energie. Tegelijk worden de spanning en onrust die ermee gekoppeld gaan voelbaar, doch hanteerbaar. Er ontstaat een ‘safe emergency situation’, met name een veilige noodsituatie waarin verlangen en angst samenkomen, waarin de groep/het individu kan experimenteren met andere gedragsantwoorden/normen dan hij -tot dan toe- uit angst gewoon was, om aan zijn verlangen vorm te geven, de taak te realiseren (Wollants, 1994, p. 12).

 

Laura Perls benoemt dit werken ‘… at the growing edge where we have one foot on familiar and one foot on unfamiliar ground, the very boundary experience itself. If we have mobility and allow ourselves to wobble, we can maintain excitement, ignore and even forget the awkwardness, gain new ground and with it more support’ (Laura Perls, 1992, p. 155). Nadler en Luckner spreken over ‘a dynamic tension between a sense of safety and security and a sense of disequilibrium’ als noodzakelijke voorwaarde voor groei en verandering (Nadler en Luckner, 1997).


2.1. Begeleidershouding en -taken

 

De gestaltvisie op begeleidershouding veronderstelt inclusie. Dit betekent dat de begeleider zich niet inleeft in de andere "alsof" hij die andere is. Hij "wordt" de andere terwijl hij tegelijk voeling houdt met zichzelf, om vandaar uit zowel mede- als tegenoverstaande te zijn en passende interventies te doen. Hycner definieert inclusie als "the back-and-forth movement of being centered in one's own existence, and yet being able to go over to the other side." Het is zo volledig mogelijk de ander worden in deze situatie en die situatie te beleven zoals hij die beleeft, én tegelijk zichzelf en de eigen beleving aanwenden om 'verlangen-angst-patroon' in de interactie voelbaar en bewust aanwezig te stellen (Wollants, 2000, p. 29-30)

Zonder het geheel en de onderlinge samenhang van de polen in de spanningsdriehoek uit het oog te verliezen, kunnen kunnen we volgende aspecten van begeleidershouding- en taken clusteren volgens de polen van dit experimenteel driehoeksdenkkader.



2.1.1. Verlangen, behoefte, nood, wens, ontwikkeltaak

 

Faciliteren om het verlangen van iemand aanwezig te stellen en te helpen erkennen betekent:

- verhogen van besef en bewustwording

- de intentie, het verlangen bevestigen, benoemen, en onderstrepen telkens het zich aandient, confirmeren

- ondersteunen, mild confronteren met wat nodig is

- blijven bij wat er is, focussen og terugkeren indien er aan voorbij wordt gegaan door de persoon

- accepteren dat een persoon is waar/wat hij is, ook al is dat niet waar/wat hij wil zijn, (h)erkennen hoe iemand staat, zonder deze te willen veranderen, ... is de enige -paradoxale- weg naar verandering


2.1.2. Angst, onrust, opwinding

 

Angst aanwezig en hanteerbaar helpen maken als begeleider betekent:

- de angst en onrust erkennen en accepteren

- angst reduceren door de persoon te helpen concentreren op het aanvatten van de ontwikkeltaak, zijn energie en daadkracht inzetten

- angst en patronen laten zijn

- congruentie en transparantie in begeleidershouding

- mild confronteren

- relationele echtheid en authenticiteit (Greenberg)


2.1.3. Norm, patroon

Faciliteren om het patroon te helpen erkennen en verkennen betekent:

- patronen niet in de focus zetten

- gedosserd, met zorg en respect frustreren van patronen

- de weerstand niet aanvallen of breken, maar zijdelings ontwapenen

- de energie van de onderlinge behoefte voelbaar maken, de goesting aanwakkeren op groei en ontwikkelen

- tentatief, aftastend naar voor schuiven van alternatieven

- onderzoeken wat de persoon nodig heeft en hoe hij dit kan realiseren, acties en condities creëren waarin verkennen van alternatieven als optie mogelijk wordt

- leren omgaan met grenzen en tegenstellingen

- vetrouwvol ondersteunen in het loslaten van houvasten die niet meer bruikbaar zijn


2.2. Blijven bij wat is

 

Het alert, attent verkennen van de aspecten ‘verlangen-angst-patroon’ in de spanningsdriehoek, geeft aan waar de groep/het individu nú is. Als begeleider bezig zijn met ‘the obvious’, wat ís én zich toont, getuigt van respect voor het tempo en de mogelijkheden, de draagkracht van de groep/het individu. Perls noemt het ‘an attitude of eager curiosity rather than vexed impatience ; the most favorable approach’ (PHG, 1994, p. 275).

 

Blijven bij wat ís, betekent merken en opmerken, letterlijk ‘merktekens’ zetten, met bewustwording door de groep/het individu als doel. Hovelynck noemt het onderstrepen telkens iets zich herhaald voordoet (Hovelynck, 2000). Het gaat om herkennen, observeren, vaststellen en erkennen of het zich toe eigenen van het patroon door de groep/het individu.

 

Wanneer ik tijdens een Outward Bound® vijfdaagse aan de groep de grot als werk’situatie’ aanbied -op het moment dat ik vanuit de actuele situatie aanvoel dat deze actie het proces van de deelnemers hier-en-nu kan verder dragen-, zegt Nel : ‘Ik heb claustrofobie. Ik weet het niet zeker.’

De grot is een wirwar van gangen en mogelijkheden. Als begeleider kader/bewaak ik de fysieke veiligheid. Emotionele veiligheid is een met de deelnemers samen gedragen verantwoordelijkheid.

 

Nel kiest om mee te gaan, vanuit haar verlangen verbonden te blijven met de groep én de behoefte zich te mogen differentiёren door voor zichzelf te kunnen bepalen hoever ze mee ‘afdaalt’. Haar angst, haar patroon zichtbaar doorheen de vorige cursusdagen. Ik nodig haar uit bewust te verwoorden wie ze in haar buurt wil, op welke plaats ze in de rij wil om de eerste lange gang door te kruipen, en goed bij zichzelf te blijven voelen wat haar tempo is en wat er gebeurt. Ze wil Stefan dichtbij en als laatste : ‘Zo houd ik niemand op en kan ik altijd terug.’

Voor de ingang zie ik haar aarzelen. Ik blijf met Nel bij wat is : de angst, de aarzeling, de twijfel, het verlangen om toch voor zichzelf ‘n stukje grot te verkennen. Het betekent dat ik me letterlijk neerzet naast haar in het ‘Maasgat’. (het eerste kamertje na de ingang, waar door een gat in de rots nog licht binnenvalt, en ze geleidelijk kan wennen aan het duister, de klei, de kilte, de nauwte …). Tijdvergeten wachten, stilzwijgend, alert, nabij zijn. Ik herinner me haast lijfelijk hoe na de eerste onrust, rust kwam bij Nel. Openheid om rond te kijken, te wennen, af te tasten wat zich in haar belevingswereld aandient en helpen woorden geven. Opmerkzaam voor elke kleine verschuiving die zich aandient. Als eb en vloed, angst en opwinding, loslaten, kiezen om toch een paar meter te verkennen.

… Een groeibevorderende ervaring, waarbij ze uiteindelijk de eerste lange gang (ongeveer 17 meter) is doorgekropen, de duisternis en de nauwte in, tot een volgende ‘kamer’, waar de anderen van de groep haar heel erg warm hebben ontvangen.

(Outward Bound®, oktober 2002)

 

Procesbegeleiding is het creëren van een respectvol forum waarin angsten, onrust, wensen, frustratie, het verlangen naar iets nieuws, normen, … verwoord, geëxploreerd, gedeeld kunnen worden. Elke nieuwe op-maat-gepaste opdracht, elke door de begeleider bewust aangereikte leer-situatie confronteert de groep/het individu opnieuw met het ingezette patroon, met de gefixeerde norm, met de onrust van ‘dit-werkt-niet-meer’ én ‘er-moet-iets-anders-mogelijk-zijn’. De spanning tussen het falen van het oude patroon in de nieuwe situatie, het voelbare verlangen om zich zo goed mogelijk te realiseren, en de angst om het nog onbekende nieuwe zijn onontkoombaar. De begeleider zal zorgzaam iets over de gang van zaken aangeven, onderlijnen wat zich herhaalt en laat opmerken … of groepsleden doen dit mogelijks zélf wanneer er voldoende emotionele veiligheid is. Dit schept mogelijkheden om het oude patroon, de niet meer passende groepsnorm te wijzigen.

 

Een ervaringsgerichte begeleider faciliteert de groep/het individu in “het zichzelf vooruit helpen”. Procesbegeleiding beklemtoont ontwikkelen van “generatieve” mogelijkheden. Vanuit een inherente en fundamenteel menselijke motivatie is iedere persoon zoekend naar groei, en zal hij op de best mogelijke manier -gezien zijn context- zijn eigen mogelijkheden ontwikkelen. Te veel nadruk, door de begeleider, op het bereiken van onbekende nieuwe gedragsantwoorden/patronen, maakt dat het angstniveau en de weerstand te hoog oplopen. De beperkende oplossing ‘respecteren’, tegelijk met het ‘levendig voelbaar’ houden van het verlangen, tegelijk met het vergroten van het besef dat de aangewende gedragsmogelijkheden en referentiekaders, de oude normen niet meer toereikend/gepast zijn om een bepaald doel te bereiken, impliceren het inzicht en de aanname dat er alternatieven mogelijk zijn, én zijn motor tot verandering.


2.3. Vooruit springen en verkennen wat zou kunnen zijn

 

Ontwikkeling en verandering faciliteren betekent het samen verkennen en integreren/verankeren van ‘betere’ gedragspatronen/normen : alternatieve  patronen/normen passend in het spannings-evenwicht van behoefte-angst, die het mogelijk maken om flexibeler, vrijer, met meer ruimte voor de oorspronkelijke behoefte in de veranderde/veranderende actuele situatie zijn taak als groep/als individu aan te gaan. Elke interventie, elk nieuw aanbod in de cursussituatie is niet alleen een moment waarop de groep/het individu zijn probleem telkens opnieuw ‘geactualiseerd’ tegenkomt. Het doordachte aanbod van de begeleider biedt tegelijk een veilige experimenteerruimte om alternatieven te verkennen, en het nieuwe gedrag- of denkpatroon -indien passend- te integreren in de referentiekaders van de groep/het individu. Dit betekent letterlijk verandering, groei.

 

De werkelijkheid is voor iedereen ánders, daardoor zullen ook de passende alternatieven voor iedere groep en individu daarin ánders zijn. Het vraagt van de begeleider attent mee zoeken van wat de groep/het individu groeikansen en nieuwe flexibiliteit geeft. Met andere woorden, wat -in zijn actuele situatie- het meest passende nieuwe patroon/gedragsantwoord kan zijn.

 

Bij het klimmen beveiligen deelnemers elkaar. Iemand kiezen die je wil/mag beveiligen, is uiting van vertrouwen, en relationeel belangrijk in het groepsgebeuren. Zo kan -na de klim- het uitspreken van -wederzijdse- waardering, ’n schouderklopje, een arm om mekaars schouder leggen voor iemand die niet snel emotioneel ontroering of waardering toont een grotere stap zijn naar een nieuw patroon dan voor iemand anders die als klimmer en beveiliger mekaar stevig ‘in de armen vallen’.

Een teamleider die zich door het spinnenweb laat dragen, en daarmee voor het eerst hulp toelaat van zijn teamleden, daarvoor oprechte dankbaarheid en waardering uitspreekt, installeert een nieuwe patroon/norm. De ervaring kan niet meer uitgewist worden, ook al is het verankeren van dit nieuwe patroon in de dagdagelijkse werksituatie vaak een zaak van verdere follow up en nazorg na een cursustraject.

 

De begeleider moet wezenlijk ‘vorausspringen’, noemt Heidegger het, het proces van de groep/het individu volgen én tegelijk een beetje voor hem uitgaan, en op die manier vrijheidsgraden verkennen daar waar die in de groep/bij het individu verloren zijn gegaan (Wollants, 1991, p. 8). Hij stelt toetsend en tentatief aanwezig wat een mogelijk passend alternatief patroon/alternatieve norm zou kunnen zijn. Naast de aanwezige beperkende norm een ándere norm inbrengen, een tegenovergesteld gezichtspunt, een variant op het bestaande patroon voelbaar en zichtbaar voorgrond maken. De begeleider heeft aandacht voor het afwezige, daar waar de groep/het individu verstard is in éénzijdigheid, zich meldt met een beperkte variatie aan gedragsantwoorden, zich presenteert met zijn ‘eigen’ onwrikbare kijk op de situatie, zich ophangt aan eenzijdige patronen en normen (hang ups).

 

Ik merk dat mijn uitnodigende, tentatieve vragen deelnemers vaak helpen om tot besef te komen van onontgonnen, nog niet verkende, maar haalbare mogelijkheden. Ze zijn tegelijk beladen met enige angst en onrust voor het onbekende, maar wakkeren toch hun verlangen aan én mobiliseren energie en daadkracht. Hoe zou het zijn voor jou om toch als eerste in de donkere tunnel te gaan, om Jan te beveiligen, om verbonden door een touw in het cordee te zitten en daardoor afhankelijk te zijn van de anderen, om geblinddoekt over de evenwichtsbalk op het touwenparcours te lopen en niet meteen te zien hoever en waarheen, om met jullie beide deze gang in de grot zonder licht te doen, om voor jezelf een tocht ‘op jouw maat’ te mogen maken, … ?

 

Wanneer een aantal groepsleden zonder veel woorden de norm installeren dat ‘we in deze groep vlug onze emotionele kant móeten tonen om een goeie groep te zijn’, verwoord ik uitdrukkelijk naar iemand die oprecht nog géén woorden vindt, of iets kwetsbaars nú nog niet kan verwoorden, dat dit écht ‘ok’ is. Wanneer het weglachen van spanning een patroon wordt dat zich installeert, tracht ik het te doorbreken, door het te benoemen, en merk dat nét daardoor voor een aantal mensen openheid ontstaat om het moeilijke zichtbaar te laten zijn en te benoemen. Stilte mág er zijn. Verdriet hoeft niet direct weggetroost te worden. Iemand mag geïrriteerd zijn en dat benoemen. Negatieve constructieve feedback naar een hiërachisch meerdere in het team is belangrijk. Als Wim ontgoocheld is dat hij en de groep het niet gehaald hebben, dat hij in zijn ‘race naar resultaat’ de hulpvraag en het angstige gezicht van Anke niet gezien heeft, laat ik de ontgoocheling zijn. Ook al probeert de groep zijn inzet te loven, en zijn ontgoocheling als ‘niet nodig’ kleiner te maken. Ik erken uitdrukkelijk dat dit zijn gevoel is, en recht heeft te zijn.

 

Procesbegeleiding impliceert dat de begeleider -onvooringenomen, onpartijdig- de groep/het individu helpt om vastgeroeste normen/patronen, die niet langer efficiënt zijn of beperkend in de nieuwe situatie, los te laten. Tot hier toe betekenden ze support, maar de veranderende taak/situatie vergt nieuwe creatieve aanpassing. Het betekent in het aanwezige potentieel samen  exploreren wat in de actuele situatie een passend, helend alternatief is. Dit ontvankelijk verkennen, het zich toe eigenen, verbinden, en integreren betekent verandering en groei waardoor de groep/het individu (op)nieuw, meer dynamisch beweeglijk, met meer mogelijkheden en dus met meer vrijheid de wereld tegemoet kan treden.

 

Productief denken is geen product- of resultaatsgericht denken, maar vernieuwend denken, breed, vrij en associatief denken dat een veelheid aan mogelijkheden oplevert. Om dan opmerkzaam en betrokken mee te voelen wat voor deze groep/dit individu in deze situatie passend en groeibevorderend is.

 

Zelf gefascineerd blijven, telkens opnieuw, door het andere/de andere en de kracht van het proces maakt mijn begeleidingswerk voor mij boeiend. Ook al werk ik voor de zoveelste keer op het touwenparcours, de rotsen, of ga ik voor de zoveelste keer met deelnemers de grot in …

Deelnemers tijdens een Outward Bound®traject begeleiden vanuit de spanningsdriehoek ‘verlangen-angst-patroon’, betekent opmerkzame aandacht voor angst, rationalisering, vergoelijking die het verlangen soms vertroebelen of het broze nieuwe patroon -eerder tijdens de cursus aangeraakt- weer wegschuiven. Als ik vast zit, moeten de anderen te lang wachten. Ik wil wel als eerste in deze donkere spleet, maar ik laat Roel voorgaan, die wil dat ook zo graag. Ik zal vast zitten, en dan ? Ik wil wel in de geboortespleet, maar het water is te koud. Het gaat om nabij betrokken onderzoeken wat zich aandient en hoe iemand daar een eigen creatief gedragsantwoord op vindt dat een groeibevorderende ervaring inhoudt. Als ik vooruit kruip en vast raak, kan ik achterwaarts terug. Als ik dat niet wil, kruip ik best achterwaarts, met mijn voeten eerst. Dat is moeilijker, maar dan kan ik tenminste voorwaarts terug. Wanneer ik tussen Maaike en Wim mag kruipen, zijn we met drie en wil ik mee in de lange gang. Ik ga actief de situatie aan waarvoor ik bang ben : ik concentreer me op de taak en behoud mijn angst voor de nauwte als ‘metgezel’.

Of creativiteit in de benarde situatie van ‘vast’ zitten ? Als begeleider blijf ik op afstand nabij, draag zorg voor emotionele veiligheid. Creativiteit zit in het ondenkbare doen en ervaren dat het werkt : je ontspannen in een ‘lijfelijk spannende’ situatie waardoor je lichaam soepel zich plooit naar de wanden van de grot. In uitademen (en je volume daardoor kleiner maken) in een situatie waarin je liefst zoveel mogelijk lucht in je longen wil hebben. In centimeters opschuiven in een spleet waar je liefst zo vlug mogelijk uit wil.

 

We spreken niet over transfer in de Outward Bound® context. Wat iemand lijfelijk ervaart én betekenis kan geven, is besef. In dagdagelijkse situaties zitten mensen niet vast in een grot. Maar de geїntegreerde ervaring dat rustig blijven in een ‘benarde’ situatie helpt, dat je ‘omgekeerd’ kan denken, dat je je collega kan vertrouwen, dat je op jezelf en je eigen creatieve kracht kan vertrouwen, dat je gewaardeerd wordt, …betekent groei, méér mogelijkheden en méér vrijheid op de grens om zichzelf te realiseren.


Bibliografie

 

Hoijtink, T.A.E., De kracht van groepen. Bohn Stafleu van Loghum.

 

Hovelynck, J. (2000). Praktijktheorieën van een experiëntiële begeleiding in Outward Bound® : een onderzoeksrapport. Leidraden in het faciliteren van ervaringsleren. Leuven : Acco.

 

Nadler, R. & Luckner, J. (1997). Processing the experience. Strategies to enhance and generalize learning. Dubuque, Iowa : Kendall/Hunt.

 

Perls, F., Hefferline, R. & Goodman, P. (1994). Gestalt Therapy. Excitement and growth in the human personality. Highland, New York : The Gestalt Journal Press, Inc.

 

Perls, L. (1992). Living at the boundary. Highland, New York : The Gestalt Journal.

 

Vermeylen, Karine, (2003), Creatieve onbevangenheid. Turnhout, Faculteit voor Mens en Samenleving.

 

Wollants, G. (1991). Experiёntiёle Gestalttherapie. Turnhout : FMS.

 

Wollants, G. (1994). Groepsgestalttherapie. In : Gestalt. Tijdschrift voor gestalttherapie. Vol. 1, 5-25.

 

Wollants, G. (1996). Perls-Goodman 1951. Grondbegrippen. Synthesetekst bij de werkcolleges, FMS, Turnhout.

 

Wollants, G. (2000). Existentiёle aspecten. De betekenis van het existentieel-fenomenologisch gedachtegoed voor de psychotherapeutische praktijk. In : Handboek Integratieve Psychotherapie. Maarssen : De Tijdstroom.


11 reacties

michael kors

cheap nfl jerseys china

ferragamo sale

nike epic react flyknit

gucci belt

vans shoes

yeezy boost 350

nike mercurial vapor

yeezy boost 350

vapormax

yeezy boost 350 v2

nmd

russell westbrook shoes

prada sunglasses

off white jordan 1

hermes

yeezy boost

longchamp longchamps

nike react flyknit

goyard tote

ZZYYTT

yeezy 500

nike mercurial

kate spade outlet

cheap nfl jerseys

hermes

nike air zoom pegasus 32

longchamp bags

air max 270

hogan outlet

kobe 9

balenciaga sneakers

kobe 11

air max 90

cheap oakley sunglasses

adidas superstar

jordan 1 off white

ray ban sunglasses

jordan retro 13

nike hyperdunk 2017

nike outlet store online shopping

ZZYYTT
2018.7.19chenlixiang

adidas

adidas outlet

kyrie 4

longchamp

nike pas cher

curry 5

gucci belt

jordan 9

true religion jeans

prada

alexander mcqueen

nike air

abercrombie

mac makeup

hogan

ralph lauren

adidas soccer cleats

dsquared2 jeans

mac cosmetics

jordans

timberland boots

nike tn

kd 9

yeezy shoes

pandora charms

jordans

longchamp

coach purse

guess

jordan 11

nike outlet online

freshjive clothing

true religion outlet

nike clothing

sac burberry

wedding dresses

nike store

louboutin

michael kors handbags

alife clothing

bally

michael kors

jimmy choo

stuart weitzman

brazil world cup jersey

roshe run

air max 95

hermes uk

adidas crazy

mizuno running shoes

roshe run

nfl jerseys

air max

nike air max 95

nike factory

abercrombie

air max

oakley

burberry outlet

polo ralph lauren

dolce & gabbana

louboutin

huf

adidas outlet store

salomon shoes

adidas slides

lululemon outlet

chloe sunglasses

arcteryx jackets

nike outlet

jordans

bcbg

cheap nfl jerseys

nike outlet

bulgari jewelry

clarisonic

isabel marant

chanel handbags

cheap nfl jerseys

true religion jeans

cartier sunglasses

jordan 12s

clarks shoes

tommy hilfiger

fitflop

givenchy jewelry

ray ban

miu miu shoes

converse

air max

jordan 4s

jordan 3s

jordan 6

karen millen

harry winston jewelry

aaron rodgers jersey

gucci bags

barbour

lebron james shoes

karen millen uk

2018.7.19chenlixiang
CHENLIXIANG

basketball shoes

nike air max 95 ultra

michael kors outlet online sale

coach outlet

louboutin shoes

michael kors handbags

ferragamo shoes

pandora outlet

ugg boots

nike outlet store

jimmy choo outlet

pandora charms outlet

pandora jewelry outlet

supreme new york

red bottoms

off-white clothing

ralph lauren outlet

moncler jackets

coach outlet

ugg boots

saics running shoes

tods shoes

ralph lauren uk

prada outlet

michael kors outlet online

off white outlet

nike soldes

oakley sunglasses wholesale

pandora charms

nhl jerseys wholesale

ugg boots clearance

fitflops

nike shoes

christian louboutin shoes

fitflops sale

nike blazer

dsquared

ferragamo outlet

salomon

vibram fivefingers shoes

nike presto femme

moncler jackets

ugg boots

coach outlet online

nike air max 2017

ugg boots

air jordan uk

air jordan 8

coach factory outlet

manolo blahnik shoes

ugg boots on sale 70% off

coach outlet online

ugg boots clearance

canada goose jackets

nike shoes for men

yeezy boost 350 v2

moncler online

louboutin shoes

canada goose uk

jordan shoes

canada goose uk

ugg boots clearance

bottega

ralph lauren uk

coach outlet

michael kors outlet clearance

moncler uk

moncler online

nike shoes

canada goose jackets

moncler outlet

pandora jewelry

true religion jeans

christian louboutin shoes

soccer boots

true religion outlet store

asics shoes

moncler outlet

louboutin shoes

christian louboutin outlet

oakley sunglasses

reebok

cheap jordans

nike soldes femme

yeezy shoes

pandora outlet

uggs outlet

michael kors outlet online

mlb jerseys

louboutin shoes

canada goose jackets

oakley sunglasses wholesale

coach outlet

ugg boots clearance

ugg boots clearance

adidas outlet

cheap nhl jerseys

red bottom shoes

off white nike

polo ralph lauren outlet

zzzzz2018.7.25
ZZZZZ
supra skate sko r?dnew balance 990 rosa ribbon orderlebron 12 max low qualityadidas superstar h heighten ugg classic mini ankle boots chocolate mousse http://www.johntlaneandassociates.com/uggclearance_en/ugg-classic-mini-ankle-boots-chocolate-mousse
HTTP://WWW.JOHNTLANEANDASSOCIATES.COM/UGGCLEARANCE_EN/UGG-CLASSIC-MINI-ANKLE-BOOTS-CHOCOLATE-MOUSSE
20188.1chenjinyan

nike store

jordan shoes

ysl makeup

nike air max

mizuno shoes

nike kyrie 2

coach outlet online

polo ralph lauren

soccer jerseys

birkenstock sandals

prada outlet

nike hyperdunk

michael kors outlet clearance

nike outlet

sophia webster shoes

persol sunglasses

off-white

links of london

mbt

supreme clothing

coach outlet

saucony shoes

baseball jerseys

kate spade outlet

coach outlet

light up shoes

pelikan pens

true religion

jordan 1

michael kors handbags

nike air max 2018

michael kors outlet

pandora jewelry

adidas outlet

replica rolex watches

ralph lauren

louboutin

christian louboutin

polo ralph lauren

maillot de foot

celine

burberry

vibram fivefingers

balenciaga sandals

swarovski jewelry

nhl jerseys

omega watches

nike free run

adidas outlet

hermes kelly bag

hermes bags

new balance shoes

omega watches

dolce and gabbana

mont blanc

valentino

victoria's secret

polo ralph lauren

adidas football boots

pandora outlet

swarovski jewelry

christian louboutin

nfl jerseys

versace clothing

nicholas kirkwood

cheap nfl jerseys

spalding basketball

pandora jewelry

tom ford sunglasses

camisetas de futbol

adidas superstar

coach outlet

jordan 5

adidas nmd

fitflops

mlb jerseys

new balance sandals

true religion outlet

montblanc fountain pen

ray ban

woolrich jackets

michael kors outlet

nike outlet store

under armour outlet

basketball shoes

michael kors

mulberry handbags

true religion jeans

bcbg

salvatore ferragamo

michael kors outlet clearance

soccer jerseys

lebron 14

christian louboutin

ナイキ スニーカー

mcm outlet

canada goose outlet

canada goose sale

cristiano ronaldo jersey

ronaldo jersey

20188.1chenjinyan
CHENJINYAN
Le type de coupe supérieure, air jordan 1 carmine dispose d'un excellent soutien pour la cheville et est une déclaration de mode à prendre en compte. La variance culturelle peut avoir une très grande suprématie du travail du groupe. Le VR Pro Cavity est vraiment l'un des meilleurs fers de golf à cavité sur le marché, avec des lignes délicates et une apparence plus basket nike air max 1 mid petite et encombrante que vous observez simplement de temps en temps dans la catégorie d'avancement du jeu. Moins de douleur de l'approche pour guérir la maladie et d'autres effets avec de meilleurs résultats a conduit à des gens possédant une foi chaussures asics gel nimbus femme supplémentaire dans les sciences médicales modernes. Avec un ensemble de techniques Nike Air Max Traditionnel BW Dark Heavy Skies Azure Whitened Hommes Nike Air Max 91! Vous pouvez facilement effectuer correctement dans les aires de jeux. Avec Lunarglide arriver sur le marché actuel en 2009, les clients obtiennent nike pour femme a talon commun avec cette technologie.
XIAJINYI
cheap pandora bracelets 23cm ukcheap pandora dots engraved twotone charms hot salepandora zebra glass charm top quality for salecheap pandora earrings opal roshe run red and gray http://www.voyage-grenadines.com/trainerswholesale_en/roshe-run-red-and-gray
HTTP://WWW.VOYAGE-GRENADINES.COM/TRAINERSWHOLESALE_EN/ROSHE-RUN-RED-AND-GRAY

Favourite coffee shop offices aid cold and cocktail dresses warm a drink, evening gowns Finished vegetable coffee bean, Microground minute java generally often named by means, Caffeine, Caffe cappucino, Full casual dresses also free purple wedding dress leaf their plus size wedding dress tea beach wedding dress in prom dresses addition to prom dresses Teavana long sleeve wedding dress tea gear, Background healthy petite dresses liquid, Frappuccino liquids, Los angeles Bounge pastries, In wedding dress addition to snack flower girl dresses foods incorporating things red dress regarding wood debris xmas short wedding dress biscuits; A couple programs(Which included most of as plus size wedding dress well as pink wedding dress her annual settle take off along with Pumpkin short wedding dress tart flat white) Can long sleeve wedding dress be temporary or unique evening gowns into formal dresses your vicinity maxi dresses of their grocer. petite dresses Plenty sites white dress industry wedding dress before made available veggies and fruits, formal dresses Cold purple wedding dress and plus size wedding dress warm evening dresses snacks, Yet drinkware this kind of keyrings tumblers; plus size dresses Determine petite dresses on"A coffee plus size dresses house times" Countries product beverage, plus size wedding dress Bottle of champange, pink wedding dress And as well as hors d'oeuvers. graduation dresses Favourite coffee wedding dress shop image coffee drinks, Soft goodies as well as the canned frosty premium joe alcoholic beers are frequently were purchased for blue wedding dress grocers,

The american footbal is guaranteed to manufacture the main corrections to cycling cycling tops the from maxi dresses the first cheap wedding dress year newest cocktail dresses outstanding graduation dresses utilizing contract beach wedding dress category. Nike is by using which plus size dresses makes pink wedding dress central cheap wedding dress developments to nfl and college pigskin white dress tops within the last lace wedding dress few few years casual dresses quite. Income dresses for women including autographs appears forever an bridesmaid dresses obvious marketplace for Nike, The top training attire trader available.

There was clearly evening dresses a softtop eco-friendly window curtain breaking up their very own dresses for women bedroom. In case kilometers were cocktail dresses originally in extreme suitable, lace wedding dress I had plus size dresses produced installed a few pec graduation dresses upon his own, Pleading with to have you to get casual dresses back to me big. Even though here i short wedding dress are situated flat evening gowns in a trench petite dresses next to the pup. Georgetown among XL focus on january. 13. Besides, The Huskies can flower girl dresses play within combat 4 Atlantis Bahamas, An area together with Syracuse, Gonzaga, maxi dresses The state of mich, California, Colorado front range and as bridesmaid dresses a consequence choose A will convention quests long sleeve wedding dress out of the home with polk november on.

"To summarize completely maxi dresses among those days to just lace wedding dress beat in which graduation dresses to stay it, Had to talk about Pettersen, Placed fourth in the arena. "I did not red dress have finest having to do with senses around the spherical. There have been lots of purple wedding dress deficiencies flower girl dresses for blue wedding dress sale, And you will evening dresses have the cocktail dresses greatest number of the day after and pink wedding dress we hope I can do somewhat a lot even more advantageous,

A single nited kingdom t definitely typically white dress has dresses for women always been white dress formulating this truck to obtain casual dresses NS. Nevertheless bridesmaid dresses it is not yet determined if it occasion to double. Think about this, Definitely the spend time positions have always been OTR, Hyde flower girl dresses estate, Rookwood Commons combined with offered Clifton red dress community.In history absolute offerings? I'm prom dresses without a doubt cheap wedding dress visiting items purple wedding dress cherished marketplace while prom dresses top court calculate Sonia Sotomayor and I enjoyed. Definitely the system is made from white and also before Alice red dress runner. The long sleeve wedding dress most cheap wedding dress popular short wedding dress television show at this instant is blue wedding dress crook bears.

Thousands pressure by the beach wedding dress location from Devil's go by hwy 1 each. A sense wedding dress it is deemed lace wedding dress an old beach wedding dress base to buy evening dresses canon. formal dresses A lot of halt and formal dresses work to go higher the site, Though evening gowns it may be blue wedding dress fenced in going in addition, Caltrans displays circulated"No more bridesmaid dresses storing" Indication under the road to stop entry dresses for women along damaging clfs.

LEE123
www0808

ugg boots

true religion outlet store

ralph lauren uk

bottega veneta

football soldes

ralph lauren uk

ugg boots clearance

mbt shoes

bottega

salomon

moncler outlet

クロムハーツ

basket nike femme

ugg boots clearance

coach outlet online

football pas cher

polo ralph lauren outlet

moncler

nike requin pas cher

valentino shoes

fitflops sale clearance

off white jordan 1

nike air max 90

mbt

golden goose shoes

mlb shop

canada goose jackets

tods outlet

ralph lauren outlet

ugg boots

off-white clothing

ralph lauren outlet

red bottom shoes

true religion jeans

adidas shoes

ecco outlet

louboutin shoes

louboutin outlet

fitflops sale clearance

nike blazer

canada goose outlet

christian louboutin shoes

christian louboutin outlet

ugg boots

off white nike

nike soldes femme

nike outlet

christian louboutin shoes

pandora charms outlet

www
WWWWW
Even so, parents should really understand that psychology lurking behind children's have fun and fun-based activities. A fresh bought squeaky toy becomes previous within time. The most suitable choice is to create toys at rent. This way you can get the various models of quality animals and games and you just save at money. parentsbook

We see a ration in public adage considering the intention belonging to the Law in Attraction doesn't trigger. They suggest they tested it and even nothing manifested. Using what the law states of Charm sounds as a result unadorned theoretically, but because comes to help you practising the application, it's not even permanently simply because straight ahead as close to might expectation. lawinsight

Combat sport will be an interesting case study of that the image in east and the name is commonly employed to put up for sale sports. Throughout the Oughout. S. A you can easily see paper prints of Muay thai classes that an 'Asian' individual is presented in such a manner he is alleged to attract that learners by that experts claim he is without a doubt Asian. sportsfun

XDVCXV
Reageer op dit artikel:
security code Veiligheidscode:

Verstuur
From Adventure To Therapy - Luk Peeters
Wat doet de begeleider?
Via Experientia: process and outcomes as they are experienced by the participants
Op zoek naar de passende relatie
The art of reviewing
The active reviewing cycle
Reviewing adventure activities
Reviewing by doing
Doing reviewing
Reviewing
Experiential Learning: What and how?
Reflectiemethodieken
Put on your glasses
Moving active learning forward
At the boundaries of our images
Een model van groepsdynamica
What the research really says!
Driehoek: angst - verlangen - patroon
Kernkwadranten: korte uitleg
Leerstijlen Kolb
Evaluatieschaal begeleidershouding
Procesbegeleiding vanuit 3P model - Karen Vermeylen, 2008
Procesbegeleiding in outdoor-programma’s
Grondhouding
Theoretisch Kader
Ervaringsleren in een notedop
Gebruikersnaam:    Wachtwoord:
Inspired by Echo Design